Alaçatı’nın Sessiz Hafızası

Alaçatı’nın tarihini ben kitaplardan okuyarak değil, yaşayanlardan dinleyerek öğrendim. Bu toprakların hafızası arşivlerde değil, insan yüzlerinde saklıydı. Ben Alaçatı’nın tarihini; terzi dükkânıma kahve içmeye gelen yaşlı ağabeylerimden öğrendim. Bir fincan kahvenin buharı yükselirken, kelimeler ağırlaşırdı. Kimi zaman bir sandalyeye oturur, kimi zaman camın önünde ayakta dururlardı. Mübadeleyle nasıl geldiklerini, neleri geride bıraktıklarını anlatırken gözleri dolar, sesleri titrerdi. O an anlardım ki tarih, sadece olan biten değil; katlanılan, susulan ve taşınan bir şeydi.

Büyüklerimiz anlatırdı; bu sokaklarda bizden önce başka hayatlar yaşanmış, evlerin taşları başka diller duymuş, aynı kapılardan başka insanlar girip çıkmış. Biz çocukken bunu bilmezdik. O taş evlerde Oyun oynarken, tarihin içinde koştuğumuzun farkında değildik. Rum ustaların yaptığı kalın duvarlı evler yazın serin, kışın dirençliydi. Pencereleri rüzgârı içeri davet edecek şekilde konumlandırılmıştı. Biz buna mimari demezdik; “ev böyle olur” sanırdık. Meğer o evler, insanın doğayla kurduğu saygılı ilişkinin taş hâliymiş. Yel değirmenleri bizim için bir manzaraydı, büyüklerimiz için ise hatıraydı. “Eskiden çalışırdı” derlerdi. Rüzgâr estiğinde yalnızca hava değil, geçmiş de hareketlenirdi. O rüzgârla öğütülen buğdayın, paylaşılan ekmeğin, aynı sofrada oturmanın hikâyesi anlatılırdı.

Mübadeleyi yaşayan kimse kalmamıştı belki ama izleri her yerdeydi. Kapı tokmaklarında, kemerli girişlerde, duvarlara kazınmış işaretlerde… Yeni hayatlar kurulmuştu bu evlerde ama eski hayatlar tamamen silinmemişti. Tarih, gündelik hayatın içine karışmıştı; biz fark etmeden. Bağlardan söz edilirdi hep. Alaçatı bir zamanlar üzümüyle, tarlasıyla, emeğiyle anılırdı. Bugün sokak olan yerlerin eskiden bağ yolu olduğunu öğrendiğimizde şaşırırdık. Oysa Alaçatı, her zaman çalışarak var olmuş bir yerdi. Benim Alaçatım’da tarih sessizdi. Müzelerde değil, kapı önlerinde, bir terzi dükkânında, bir kahve sohbetinde anlatılırdı. Ben bu hikâyeleri kitaplardan değil, o günleri yaşayanların gözlerinden dinledim. Belki de bu yüzden, Alaçatı’nın geçmişi bana uzak gelmez. Hâlâ yanımdadır; bir fincan kahvede, bir dikiş sesinde, bir suskunlukta… Bu satırları, zihnimde kalan tarihleri gelecek genç nesillere aktarmak için yazıyorum. Çünkü anlatılmayan tarih, sessizce kaybolur.  Kalın sağlıcakla.