UMUDU KESMEMEK LAZIM

 UMUDU KESMEMEK LAZIM

Bir Kitapçı Olarak Öğrendiğim Hayat Dersi

Hayat insana bazen öyle günler yaşatır ki, insanın içinden “Artık bundan sonrası nasıl olacak?” demek gelir. Gelecek görünmez olur; bugün ağır gelir, yarın ise sanki hiç gelmeyecekmiş gibi hissedilir. Âmâ yine de umudu kesmemek lazım. Çünkü insan geleceği bilmiyor. Bugünün karanlığına bakıp yarının da karanlık olacağını düşünmek, insanın düşebileceği en büyük yanılgılardan biridir. Gelecek henüz yaşanmamıştır. Henüz yazılmamıştır. Belki de hayatın bize hazırladığı en güzel sayfa, henüz çevrilmemiş olan sayfadır. Stefan Zweig'i düşündüğümde hep bu geliyor aklıma.

Avrupa'nın büyük kültür dünyasının yıkılışına, savaşın ve Nazizm’in yükselişine tanıklık etti. Yaşadığı büyük hayal kırıklıkları onu derin bir umutsuzluğa sürükledi. 1942 yılında Brezilya'da eşi Lotte ile birlikte yaşamına son verdi. Onu yargılamak bize düşmez. İnsan ruhunun taşıdığı acının ağırlığını dışarıdan ölçemeyiz. Âmâ tarihin bize bıraktığı acı bir soru vardır: Zweig birkaç yıl daha yaşayabilseydi, Avrupa'nın savaşın ardından yeniden ayağa kalktığını görebilecekti. Hitler'in kurduğu düzenin çöktüğünü görebilecekti. Bunu hiçbir zaman bilemeyeceğiz. Fakat onun hikâyesi bize şunu düşündürüyor: Bazen insan, karanlığın biteceği yere sandığından çok daha yakınken umudunu kaybedebilir. Ben otuz altı yıllık kitapçılık hayatımda bunun tersini gördüm.

1989'da Alaçatı'da kitapçı dükkânımı açtığım günden beri kitapların arasında yaşadım. Küçük bir dükkânın raflarına sığan kitapların aslında ne kadar büyük dünyalar taşıdığını yıllar içinde öğrendim. Bir kitap alan çocuğu gördüm. Sınavına hazırlanan genci gördüm. Geçmişini merak eden yaşlıyı gördüm. Hayatının zor bir döneminde kendisine bir çıkış yolu arayan insanları gördüm.

Ve şunu anladım: Kitap yalnızca bilgi vermez. Kitap insana başka ihtimallerin de olduğunu gösterir.

Belki de bu yüzden kitapçılık benim için hiçbir zaman yalnızca bir meslek olmadı. Alaçatı’nın sokaklarında yıllar geçirdim. Taş evlerin, eski kapıların, rüzgârın ve denizin kokusunun arasında insanların değişen hayatlarına tanıklık ettim.

Alaçatı da değişti. Ben de değiştim. Dünya da değişti. Âmâ bazı şeylerin değişmemesi gerektiğine inanıyorum: Hafızamız, kültürümüz, kitaplarımız ve umudumuz. Çünkü bir kasabayı yalnızca taş evleri ve sokakları yaşatmaz. O kasabanın hafızası, insanları, hikâyeleri ve kültürü yaşatır.

Ben Alaçatı'yı yalnızca yaşadığım yer olarak görmedim. Onu bir hatıra, bir kültür ve gelecek kuşaklara bırakılması gereken bir emanet olarak gördüm.

Yıllar boyunca kitapçı dükkânımın kapısından içeri giren insanların yüzlerine baktım. Kimi aradığı kitabı bulunca sevindi. Kimi bir yazarın dünyasına ilk kez girdi. Kimi de yalnızca konuşmak için uğradı.

Bazen insanın ihtiyacı olan şey bir kitap kadar basittir. Çünkü kitap insana “Yalnız değilsin” der.

Senden önce de düşünenler vardı. Senden önce de acı çekenler vardı. Senden önce de umutsuzluğa düşenler oldu. Âmâ onlar da bir şekilde yollarını aradılar. İşte kitapların en büyük gücü belki de budur: İnsanla insan arasında, zamanın içinden geçen görünmez bir köprü kurmak.

Alaçatı'da bir kitapçı olarak şunu da öğrendim: Bir dükkânın kapısını açık tutmak, bazen yalnızca ticaret yapmak değildir. O kapıdan içeri giren her insanla birlikte başka bir dünya da içeri girer. Bu yüzden yıllardır söylediğim bir söz var: “Bir kitapçı kapanırsa, o memleketin edebiyatı da kapanmış olur. Çünkü kitapçı yalnızca kitap satmaz. Okuma alışkanlığına, düşünceye, meraka ve kültüre küçük de olsa bir alan açar. Ve kültürün olduğu yerde umut vardır. Bugün geriye dönüp baktığımda, hayatımın bütün yıllarını bir kitap gibi düşünüyor Bazı sayfaları güzel. Bazıları hüzünlü. Bazıları eksik. Bazılarında keşke dediğim yerler var.

Ama hiçbir kitabın son sayfasını, daha oraya gelmeden kapatmamak gerektiğini öğrendim Çünkü hayatın en güzel tarafı, insanın geleceği önceden okuyamamasıdır. Yarın ne getirecek bilmiyoruz. Belki bir telefon. Belki bir dost. Belki yeni bir kitap. Belki Alaçatı'nın bir sokağında eski bir hatırayı yeniden bulmak. Belki de hiç beklemediğimiz bir başlangıç. İşte bu yüzden bugün kendime de, gençlere de, yaşlılara da aynı şeyi söylüyorum: Umudu kesmemek lazım. Bugün olmadıysa yarın olabilir. Bugün karanlıksa sabah olabilir. Bugün bir kapı kapandıysa başka bir kapı açılabilir. İnsan geleceği bilmiyor. Bildiği tek şey, hayat devam ettiği sürece yeni bir ihtimalin var olduğudur Belki de umut, her şeyin iyi olacağına inanmak değildir. Umut; her şey iyi gitmezken bile hayatın henüz bitmediğini bilmektir. Ben bunu kitapçılık yıllarımda öğrendim. Bir kitabın kapağını açarken, aslında insanın önünde yeni bir dünya açılır. Bazen hayat da böyledir. Bir sayfa kapanır. Âmâ kitap bitmez.

Alaçatı'nın rüzgârı yıllardır taş duvarların arasında dolaşıyor. Sabah güneşi eski evlerin duvarlarına vuruyor. Bir yerde bir kitap açılıyor. Bir yerde bir çocuk ilk cümlesini okuyor. Ve hayat, bütün yorgunluğuna rağmen devam ediyor. Belki de bize düşen, bu devam edişe güvenmek.

Çünkü insanın elinden her şey alınabilir; ama yeniden başlayabilme ihtimali kaldığı sürece umut da vardır. Ben hâlâ buna inanıyorum. Hem de bütün yaşanmışlıklarıma rağmen değil, belki de bütün yaşanmışlıklarım sayesinde. Çünkü artık biliyorum: Hayatta en son kapatılması gereken kitap, umut kitabıdır. Ve o kitabın son sayfasını çevirmeden, hikâyenin bittiğini kimse bilemez.

Kalın sağlıcakla.